Aanleiding, inleiding & leeswijzer

Prima de handreikingI Maar nu de uitvoering Ik denk dat er nog veel aandacht moet uitgaan naar de manier waarop je de handreiking kunt toepassen en uitvoeren; en dan gaat het mij in het bijzonder om ht tijdig (vroeger) bij de beleidsvoorbereiding betrekken van de burgers en belangengroepen. Ik denk dat er veel extra uren gaan zitten in het vroeger en uitgebreider raadplegen van de Leidse burgers en bedrijven. Dat kan dan later wel leiden tot minder uren aan "reparatie" en aan bezwaarschriften en zo meer, maar die beleidsafdelingen moeten meteen in staat zijn om er die extra uren in te steken. Anders komt het niet van de grond. Als er personeelskrapte is, helpt dat ook al niet. Er zijn redenen om de burger NIET meteen bij de beleidsvoorbereiding te betrekken. Als de gemeente om een reactie vraagt, om participatie dan moet er al iets liggen waar het over moet gaan. De participanten vragen vaak wel een bepaalde mate van concreetheid. Op zijn minst moet de probleemstelling helder zijn en moet er een idee zijn hoe het opgelost zou kunnen gaan worden, lijkt me. Als je de burgers te vroeg erbij betrekt kan het zijn dat je mensen gerust stelt of juist ongerust maakt met dingen die niet gaan gebeuren. Dat kan een heleboel ophef voor niks opleveren --en de sfeer bederven--. Het is dus nog een hele kunst om de mensen op het juiste tijdstip bij het proces te betrekken. Bij het maken van een uitvoeringsplan zou hier naar het mij voorkomt aandacht aan moeten worden geschonken

Handreiking samenwerken met de stad, Vincent Kokke Aanleiding en inleiding Het is goed om een handreiking te maken in plaats van een in beton gegoten verordening. Als je als uitgangspunt neemt dat houding, gedrag, basis op orde en gelijk speelveld de kern is van het participatieproces dan kom je er met een verordening alleen niet. Het formuleren van dergelijke uitgangspunten van participatie kwaliteitsvoorwaarden laten zich in een handreiking beter vertalen. De handreiking constateert dat het niet het doel van de handreiking is dat personen/ organisaties/overheden het per definitie met elkaar eens worden, maar wel dat alle belangen zichtbaar worden zodat een zorgvuldige belangenafweging gemaakt kan worden. Persoonlijk zou ik naast belangen liever spreken over maatschappelijke en fysiekruimtelijke (belevings)waarden, omdat daarvan de kracht is dat zij meningen (en belangen) overstijgen, tevens in verbinding kunnen worden gebracht met de doelstellingen van het project/ vraagstuk en/of de “maatschappelijke opgaven” van de stad. Spreken over wat van waarde is kan partijen dichter bij elkaar brengen in plaats van uitsluitend te kijken naar de verschillende belangen. Dat sluit ook beter aan bij de “omgevingswaarden” voor (te bereiken norm van) een veilige en gezonde leefomgeving en goede omgevingskwaliteit waar mensen een goede sociale kwaliteit ervaren. Zeker ook in het kader van de omgevingswet, als commerciële partijen en/of wooncorporaties of particulieren het “initiatief” trekken, is het zeer de vraag of de overheid strikt genomen alleen de (vaak fysieke) realisatie moet faciliteren en/of daar regie over moet voeren of toch vooral de kwaliteit van het (opbouw) proces moet bewaken om er voor zorg te dragen dat de verschillende waarden ten opzichte van elkaar goed en kwalitatief tegen elkaar kunnen worden afgewogen. Iets waar uiteindelijk de gemeenteraad de eindverantwoordelijkheid voor draagt. Ik denk dat daarvoor het hanteren van een dialoogtraject, dat uit verschillende stappen bestaat maar ook uit verdiepingsevents, try-outs of bijv. praktijkbezoeken en walkshops en waarin er ruimte ontstaat voor wederzijds respect maar ook meedoen van iedereen krachtig wordt gestimuleerd zodat kansen en synergie en koppelkansen tussen sociale en fysieke waarden, vanuit verschillende perspectieven, optimaal benut kunnen worden. In de handreiking wordt een pleidooi gehouden om iedereen een kans te geven mee te doen. Ik denk dat het daarbij zinvol is om in veel participatie situaties een pluriforme (verbindende) groep samen te stellen die weet te verbinden, verbindingen vertegenwoordigd met andere netwerken, op zoek is naar samenwerking, interesse heeft in andere meningen en visies, ergens voor staat, soms dwarsdenker of innovator is, of gefocust is op het bewerkstelligen van veranderingen of een oplossing! Het gaat om een diversiteit van mensen met bv. een absolute worteling in de wijk, met kennis van de wijk en de kansen en worstelingen, in deelgebieden van de wijk, netwerken in de wijk of verbonden zijn aan wijk-initiatieven. Daarbij moet homogeniteit (selectieve participatie) voorkomen worden. Het gaat om de verbindende kracht en het meedenken en meedoen; een inclusieve groep. Dat vergt een specifieke inzet van de verantwoordelijke participatieambtenaar/ adviseur en samenwerking met bv. opbouwwerk(achtige welzijnswerkers). Als er eenmaal een inclusieve groep geformeerd is, zal er telkens geïnvesteerd moeten worden in nieuwe schakels om de diversiteit te vergroten. Er ontstaan hierdoor "zwakke" verbindingen tussen netwerken waarlangs kennis en informatie kan worden overgedragen in wederkerigheid. Dat vergt dan ook tegelijkertijd een transparant participatieverslag waarin inzicht wordt geboden over het relatieve gewicht van de (omgevings)waarden; dit betreft het relatieve belang dat door de gebiedsgebruikers en belanghebbenden aan elk van de omgevingswaarden wordt toegekend. De centrale vragen daarbij zijn: Hoe worden de belevingswaarden gewaardeerd? Welk belang wordt aan de belevingswaarden gehecht? Nagegaan wordt welke omgevingswaarden door de meeste gebiedsgebruikers relevant worden gevonden. Nagegaan wordt waar de gebiedsgebruikers en belanghebbenden de prioriteit leggen als zij de verschillende belevingswaarden ten opzichte van elkaar moeten afwegen. Juist hierdoor kan de Gemeenteraad een kwalitatieve goede afweging maken van de belangen en waarden en uiteindelijk tot een wel overwogen beslissing komen. Bovenstaande staat feitelijk los van de participatieladder, aangezien het een samenwerking betreft tussen overheid en partners/ partijen om te onderzoeken wat een set van (omgevings)waarden valt op te stellen in samenhang met de maatschappelijke opgave van de stad en/of het (beleids) gebied (buurt/ wijk). Wel zou je kunnen veronderstellen dat er een traploze schakeling plaats kan vinden van een tamelijk passieve inzet van bewoners en ageren, naar een adviserende rol met uitnodigen en een dialoog als gevolg. Verantwoordelijkheid en zeggenschap worden daarmee onlosmakelijk met elkaar verbonden als onderdelen van “invloed” hebben. Hierbij moet dan wel bedacht worden dat dat participatieniveau ook capaciteitsontwikkeling van bewoners/ gebruikers vergt. Een capaciteitsontwikkeling van bewoners/ gebruikers gaat oa. om het realiseren van onafhankelijke (proces) ondersteuning van bv. opbouwwerk maar ook door het beschikbaar stellen van budget voor oa. “achterban raadpleging” of het inschakelen van bijzondere expertise, mede afhankelijk van het probleem of vraagstuk (bv. technisch bewonersadviseur op gebied van energietransitie, een architecten -of verkeersbureau) enerzijds gericht op het vergroten van kennis en ervaring maar ook juist op het realiseren van dat “gelijk speelveld” en daarmee ook het optimaal tot zijn recht laten komen van de “bewonersdeskundigheid”. De keerzijde van de zelfde medaille is dat ambtenaren zouden daarbij vooral ook geïntroduceerd moeten worden met “streetwise” informatie. Ambtenaren krijgen zicht op de structuur van de wijk of de buurt en de wijze waarop mensen daar leven, participeren en/of actief zijn. Wat zijn de dingen die hen hun identiteit bieden, wat is voor hen van waarde, wat is de huidige situatie en wat vinden mensen daarvan en hoe kijken zij naar de toekomst? Zij maken kennis met de stakeholders en nemen kennis van hun visie en ambities. Daarbij van belang is het om vast te stellen dat ambtenaren er niet uitsluitend zijn om College beleid uit te voeren maar ambtenaar zijn om de bewoner/ gebruiker te dienen en daarmee ook juist (intern) tegenwicht (moeten) kunnen bieden. Reactie op de (samenhangende) thema’s Samenwerking De formulering mbt de grondhouding spreekt mij aan en sluit goed aan bij mijn pleidooi voor het organiseren van de dialoog in diversiteit, maar vergt dat ambtenaren intrinsiek betrokken zijn bij het vraagstuk en doelgroep, of veelal de wijk en de buurt waar het om gaat. Ik krijg wel, ook bij de andere thema’s, het idee dat de samenwerking nog erg veel éénrichtingsverkeer is terwijl dat net zo goed gericht kan zijn op het “samen de samenwerking inrichten”. Een participatieplan moet dan ook kunnen evolueren met het proces mee, hopelijk ook mede vanuit de samenwerking geïnspireerd. Participatieniveau Terecht dat het niveau van participatie ook gekoppeld wordt aan onderdelen van het proces. Telkens moet daarbij naar mijn smaak bedacht worden dat mede afhankelijk van het participatieniveau bewoners ook verantwoordelijkheden krijgen in het proces en dat daartoe ook faciliteiten geboden moeten worden (zie hierboven), denk aan opbouwwerk en capaciteitsontwikkeling. Platform DoeMee Het platform DoeMee is een mooi ICT instrument voor betrokkenheid van bewoners uit de stad. Toch zal er niet uitsluitend via dit middel betrokkenheid georganiseerd moeten worden, aangezien nog steeds grote groepen bewoners niet kunnen omgaan met deze middelen, nog afgezien van het feit dat er ook nog een grote groep bewoners is die laaggeletterd is of geen Nederlands spreken. Deze groepen zijn ook lang niet altijd te betrekken via de stadskrant en zullen actief via netwerkvorming of anderszins opgezocht moeten worden. Daarbij zou ook veel meer gebruik gemaakt moeten worden van de beschikbare facebookgroepen die ruimschoots in de stad bestaan en vaak open staan voor gemeentelijke communicatie betreffende ook juist hun inhoudelijk thema of gebied waarin zij bewoners bereiken met hun berichten. De dialoog Als onderdeel van houding en gedrag wordt in de handreiking een pleidooi gehouden voor de dialoog. Ingeschat wordt dat het kan voorkomen dat de dialoog gestaakt wordt. Ik begrijp de redenering dat als iemand niet luistert, geen andere mening duld, niet respectvol om gaat met anderen, op de man speelt of een ander niet laat uitspreken, dat je dan zou moeten kunnen beslissen om de dialoog te staken. Mijns inziens lijkt het beter om voorafgaand aan de inzet van een dialoog om bij het formeren van de pluriforme groep van participanten (individueel en collectief) de houdings-en gedragselementen bespreekbaar te maken, zodat voor iedereen de sociale spelregels duidelijk zijn. Dat vergt wellicht vooraf gaand aan de formering van de groep het verrichten van interviews met potentiële participanten en stakeholders, waarbij dan tegelijkertijd geïnventariseerd kan worden welk belangen zij hebben, voor welke waarden zij staan en wat hun ambities zijn. Toetsing In de handreiking wordt opgenomen dat er een evaluatie plaatsvindt van het traject. Dat doen blijkbaar individuele participanten en de (ambtelijke) projectgroep apart. Dat vind ik apart. Het lijkt mij van grote waarde dat ook de evaluatie onderdeel uitmaakt van de samenwerking. Ik ben van mening dat het noodzakelijk is om toetsbare punten (ontwikkeling van gezamenlijke probleem/vraag definitie, stevige visie, goede terugkoppeling, onafhankelijke procesbegeleiding, toegankelijkheid, eenvoudige begrijpelijke informatie verstrekking, aan voorkant betrekken -voorafgaand aan kaderbepaling-) op te nemen als onderdeel van de evaluatie van het participatietraject. De toetsbare punten zijn tevens een checklist die ook bewoners als houvast kunnen gebruiken. Het zou tevens mogelijk gemaakt moeten worden dat bewoners en/of College of Raad de mogelijkheid heeft om mede op basis van bovenstaande toetsbare punten een onafhankelijke toetsing te verrichten (toetsing van praktijk versus handreiking). Deze toetsing kan plaatsvinden via bv. een participatie-ombudsmens of een participatiepanel: raadslid, expert/ bewoner. Uitdaagrecht In de handreiking mis ik de mogelijkheid van uitdaagrecht (artikel 150 van de Gemeentewet). Bij uitdaagrecht kunnen bewoners of initiatiefnemers taken van de gemeente overnemen als zij denken dat slimmer, beter, of goedkoper te kunnen doen. De “gemeenschap” daagt daarmee de overheid uit. Waar het op neerkomt is dat daarmee bewoners ook hun ideeën tot werkelijkheid kunnen brengen. Denk daarbij aan oa. bv. het runnen van een ontmoetingsruimte, het onderhouden van (een deel) van het park. Het vergt een aantal stappen: 1. Het idee 2. Draagvlak ontwikkeling onder gebruikers/ bewoners 3. Overleg met de overheid/ gemeente 4. Initiatiefnemers nemen taken en budget over 5. Er valt een gezamenlijk besluit 6. Het initiatief wordt geoperationaliseerd en tot uitvoering gebracht. Participatie methoden/ hulpmiddelen In de handreiking wordt gepleit voor het hanteren van verschillende participatiemethodieken; de gemeente heeft een heel scala aan hulpmiddelen beschikbaar. Het gevaar hierbij is dat het gebruik van specifieke methoden deels persoonsgebonden wordt, terwijl in de afgelopen jaren er steeds meer onderzoek is gedaan naar werkzame bestanddelen van participatiemodules. Ik pleit er dan ook voor dat gewerkt wordt met methoden/ werkwijzen die (wetenschappelijk) blijken te werken. Deze methoden moeten niet genegeerd worden. Participatie als samenwerking Vertrekpunt bij participatie moet de bewoner of gebruiker zijn: Een gebruiker/ bewoner is deskundige in de wijk of het vraagstuk, verstaat gewone taal, is graag tijdig op de hoogte van gemaakte afspraken, veranderingen en besluiten, snapt ook waarom sommige dingen niet uitgevoerd kunnen worden zoals hij/zij dit graag wil, als dit uitgelegd wordt, hoort niet graag achteraf dat een besluit vaststaat, maar denkt graag mee, weet niet altijd waar informatie te verkrijgen is, wil best meepraten over langere termijn toekomstplannen mits het beheer van de buurt voor de korte termijn goed geregeld. Het is daarom belangrijk om hier actief op in te spelen. Vertrouwen winnen van bewoners kan niet alleen met afspraken: houdingsaspecten leveren in dit opzicht de eerste indruk. De partners gaan serieus en op basis van gelijkwaardigheid met elkaar om. Goed luisteren, terugkoppelen, doen wat je zegt en “zeggen” wat je doet, is essentieel. Aandachtpunten voor ambtenaren en professionals aanvullend op wat er al in de handreiking staat.: • Breng steeds opnieuw in herinnering welke ruimte tot beïnvloeding er is, het risico bestaat dat het beeld hiervan gaandeweg het proces vervaagt. • Ontwikkel samen de doelstellingen van het project, vraagstuk of probleem en breng één en ander in verbinding met de maatschappelijke opgave van de stad, onderzoek wat een ieder van waarde vind en welke belangen er spelen. • Zorg voor een voortdurende afstemming van de zaken op het operationele niveau en het strategisch niveau. • Geef fouten en blunders toe. • Aarzel niet om vertrouwelijke zaken als b.v. eigendom, financiering, conceptrapportages, uitkomsten van b.v. intern overleg, etc. ook met bewoners te bespreken: wie een serieuze gesprekspartner wil moet deze ook serieus nemen. • Zorg voor een helder mandaat van het bestuur (ook van de corporaties en andere partners), zodat ruimte ontstaat om binnen dit mandaat ook echt tot gezamenlijke resultaten te komen. Hou het bestuur in de tussentijd op afstand, maar betrokken. Tussentijds direct overleg tussen bewoners en bestuurders ontaardt niet zelden in het over en weer uiten van verwijten dan wel het indienen van verlanglijstjes. Zorg echter wel dat het bestuur voortdurend van de voortgang op de hoogte blijft. • Betrek bewoners ook bij eventuele persbijeenkomsten, ook al worden daar kritische geluiden geuit, uiteindelijk zorgt dit voor vertrouwen binnen de groep. • Ondersteun de bewoners waar nodig, zonder daarbij paternalistisch op te treden. Dit kan b.v. door het beschikbaar stellen van uren opbouwwerk of een budget en het wegwijs maken in mogelijke ondersteuningsvormen, zonder dat elke cent verantwoord hoeft te worden. Investeer in de kennis van de participanten bv. met (onafhankelijke) informatie over bv. technische aspecten van zorg, verkeer, bouwen, milieu vervuiling, • Zorg voor een goede terugkoppeling en draagvlak in de eigen organisatie. • Claim successen en falen gezamenlijk. • Stel je als vertegenwoordiger van een professionele organisatie open voor kritiek, hoe ernstig die ook is. Persoonlijke intenties en integriteit zijn evenwel geen onderwerp van gesprek. Overleg hierover heeft eenvoudigweg geen zin, aangezien dit eerder geloofs- en vertrouwenskwesties zijn. • Leg afspraken snel, zorgvuldig en precies vast gedurende het traject en zorg dat deze ook worden nagekomen. • Benoem mijlpalen en luister die op met bijvoorbeeld een gezamenlijke borrel. • Een goede sfeer en een goede verstandhouding ontstaan door een serieuze en kritische samenwerking. Draai de zaak dus niet om door in te zetten op een goede sfeer in de hoop op een vruchtbare samenwerking. • Bespreek enkel de voor het project relevante zaken en wees hier ook duidelijk over.

Als beleidsdocument voor de gemeente kan dit gebruikt worden. Ik mis echter een duidelijk statement over de participatie ladder. Maak duidelijk in welke mate participatie kan plaatsvinden, want het zal voor diverse onderwerpen nogal verschillen. Daarnaast lijkt het mij raadzaam, als we willen dat alle Leidenaren hier kennis van nemen, een korte (maximaal 2 kantjes) en in duidelijke taal een "samenvatting" maken. Met het huidige document haken zeer veel mogelijke lezers af.

Bedankt voor het delen, goed initiatief :) Ik ben het mee eens met de aandachtspunt over ambtelijke taal, dit is wat moeilijker te volgen, het concept van participatie en waar dit voorstel vandaan komt is voor mij duidelijk, maar ik vraag mij af als inwoner: hoe kan ik het precies doen? en wat het voordeel voor mij is? Ik kan me voorstellen dat participatie verschillende vormen houdt afhankelijk van de project en initiatief en dat inwoners en bewoners kunnen door verschillende middelen hiervan participeren. Dit is iets dat in de handreiking beter uitgelegd kan worden. En goede oplossing is het gebruik van voorbeelden (en beelden): in de inleiding werd Het Singelpark genoemd, maar ik denk dat niet iedereen is bekend van wat precies in het process gebeurd, dus misschien een bredere uitleg van hoe heb participatie plaats genomen en wat de invloed van participatie is. *Ik hoop dat mijn uitleg duidelijk is, Nederlands is niet mijn moedertaal en ik vind het uiten van mijn mening een beetje uitdaging.

Als je alle inwoners wilt bereiken zul je de handreiking ook zo moeten schrijven dat die door iedereen te begrijpen is, en niet alleen door mensen die thuis zijn in ambtelijke taal. De handreiking wemelt van de ambtelijke taal: handelingsperspectief, transparant, stakeholder, faciliteren, speelveld, toolkit... En zo kan ik (oud-ambtenaar) nog wel even doorgaan. Mijdt alle woorden die je nooit op de markt, in de supermarkt, in de kroeg, langs het sportveld of op de volkstuin hoort

Aanvullend op de eerdere reacties vind ik het een helder stuk. Wat blijft hangen is dat het vol goede voornemens zit. De gemeenteraad verlangt afspraken en dit zijn adviezen. Is dit voldoende voor de gemeenteraad? Ik mis tussentijds maar in ieder geval aan het einde van de streep toetsings- en evaluatiemomenten. Tussentijds en achteraf toetsen of het gaat zoals voorgenomen lijkt me belangrijk en voorkomt hopelijk de papierentijger.

Met heel veel participatietrajecten in het verleden, is er helemaal niets veranderd in het standpunt van de gemeente. Als dat keer op keer gebeurt, dan stop je als bewoner met participeren . Heb je als vereniging of belangenorganisatie geparticipeerd en nooit iets bereikt dan ondermijnt de gemeente in feite het nut en bestaansrecht van die vereniging of belangenorganisatie. Alleen een echt open en transparante belangenafweging kan daar verandering in aanbrengen.

Het woord participatie heeft in mijn beleving een negatieve lading gekregen door het overheidsbeleid van de afgelopen jaren..... de zogenaamde participatie samenleving die vooral was bedoeld om te bezuinigen....Kortom alleen al van dat woord krijg ik de kriebels. Wat ik mij verder vooral afvroeg: voor wie is dit stuk uiteindelijk bedoeld? Het heeft zeker geen toegankelijk taalniveau en het gebruik van de kleuren bevorderd ook de leesbaarheid niet. Wat is het uiteindelijke doel van dit stuk? Ik zou niet weten wat ik hier als inwoner mee moet. Het is abstract, veel tekst en weinig concreet. Kortom na het lezen van alle onderdelen had ik alleen maar ??

Het stuk is nauwelijs te volgen, o.a. door de indeling in kolommen, die over verschillende pagina's lopen, Bovendien moet je steeds terug naar boven om te zien wat de kleurcodes betekenen. Wat er staat is lijkt me wel correct, maar wat is nu het nieuwe? Wat gaat de gemeente anders doen dan nu/

Goed initiatief. De indeling van het document kon beter. Dit had de leesbaarheid ten goede gekomen.